Аўтабіяграфія Янкі Брыля

Мой радавод

(скарочана)

Да леташняй вясны ён пачынаўся з двух дзядоў: па бацьку, у нашым Загоры, быў дзед Даніла Брыль, а па матцы, у найбліжэйшай вёсцы Маласельцы, — дзед Іван Чычук.

Калі бацькі мае пажаніліся, Антон Данілавіч працягваў працу на чыгунцы, спакваля даслужыўшыся да прыбытковай пасады правадніка вагонаў першага класа, a маці, Анастасія Іванаўна, гаспадарыла ў вёсцы, балазе ўласнай зямлі пакрысе прыбывала. Спачатку бацька бываў у Загоры наездамі. Абедзвюх дачок, Ганну i Уліту, па-вясковаму Віліту, удала выдалі замуж, а двух старэйшых сыноў, Уладзіміра i Ігната, пасля заканчэння імі гарадскога вучылішча ў Міры бацька забраў у Адэсу, у гімназію. Энергічная, працавітая i талковая маці з двума хлопчыкамі, Мікалаем i Міхасём, заставалася ў вёсцы... Так жылося да пачатку Першай сусветнай вайны. А потым бацька забраў жонку i хлопчыкаў у Адэсу, гаспадарку пакінуўшы на Віліту i зяця Юстына Брылевіча, бо яна была замужам у Загоры.

Апошні з дзесяці дзяцей Антося i Настулі, як пра ix гаварылася ў вёсцы, я нарадзіўся ў Адэсе. Калі, пакінуўшы Валодзю ды Ігната там, бацькі з трыма малымі хлопцамі вярталіся ў Загора, мне было няпоўных пяць гадоў, Міхасю — восьмы, Колю — дванаццаты — такія памочнікі. У Адэсе перад ад'ездам бацька перахварэў на тыф, брушны i зваротны, a ў сакавіку 1924-га, прастудзіўшыся ў лесе, не вытрымаў запалення лёгкіх. На сваім пяцьдзясят чацвёртым годзе. А мама — на тры гады маладзейшая.

Маленства маё, апошняга пестуна, пасля гарадскога вясковае, працягвалася пры ёй. Вечна занятай, строгай, але i справядліва добрай.Пра ўсё гэта, асабліва пра вобраз бацькі, я напісаў у «Птушках i гнёздах», з той непасрэднай шчырасцю, якую тут мне цяжка, а то і немагчыма паўтарыць. Зрэшты, як i пра ўсё маё за доўгі час пражыта-перажытае…

Пра маму пісаў я, як пра бабулю, у аповесці «У сям'і», як пра маці — у «Птушках i гнёздах», a ўжо зусім адкрыта, «без выдумкі», у апавяданнях «Ты жывеш», «За светлую памяць», у многіх лірычных запісах-мініяцюрах.

Гэтак яно бывае i ў іншых шматдзетных сем'ях, што нехта з некім бліжэй, не з усімі пароўну.

Тут будзе трохі з датамі. Найпершыя з нас, сёстры Ганна (1894-1972) i Віліта (1896-1971) i браты, Уладзімір (1899-1938) i Ігнат (1901-1960), былі для мяне як быццам i зусім даўнімі, адмежаванымі ад нашай апошняй тройкі — Мікалая (1910-1970), Міхаіла (1914-1966) i мяне, не толькі сваімі гадамі, але i тым, што паміж Ігнатам i Мікалаем была дзесяцігадовая паўза, калі паўміралі маленькімі Міша, Павел i Марыя, дый тым яшчэ, што сёстры даўно жылі асобна, прычым Ганна ў далёкім, за сямнаццаць вёрст, цікавым сяле Палужжа каля Карэлічаў, а Валодзя ды Ігнат наогул у іншай краіне, ужо ажно вельмі далёка ад нашага заходнебеларускага Загора.

Мне прыемна i нават з гонарам думаецца часамі, як гэта з братам Мікалаем мы за ўсё жыццё ніколі не пасварыліся. Валодзю, па даносе расстралянага ў Кіеве, рэабілітаванага ў Маскве, пра якога ў асноўным уся мая маленькая сага «Муштук i папка», я ледзь-ледзь памятаю з Адэсы. Як i Ігната, якога рэальна ўбачыў улетку 1946-га, калі ён з адзіным сынам Шурам, дэмабілізаваным афіцэрам-франтавіком, прыязджалі з ix зауральскага Троіцка. А вось з Міхасём, ці з Мішам, як часцей гаварылася, мы былі, як мама казала, «з самага малку спрэжаныя». Ягонай памяці прысвечаны «Птушкі i гнёзды», дзе ён — Толя Руневіч, пра яго я наогул многа пісаў, усяго, што ў памяці ды ў сэрцы, не выказаўшы, яшчэ i ў зусім нядаўняй кніжцы «Блакітны зніч».

Там нават упершыню сказалася, што мы i пажаніліся з сёстрамі, хутаранкамі з Бродзішчаў паблізу Маласельцаў, спачатку ён з Марыяй, Мурай, а потым я з Нінай Міхайлаўнамі, у прозвішчы якіх — Клаўсуць, a па-вясковаму Клэвусь — гучыць літоўскае штосьці, як быццам звязанае з паслухмянасцю.

Интерактивное задание "Устный опрос"